فهم مفردات كه بر آمده از علم صرف و لغت است ، فهم تركيب‌ها و اعراب حديث ، قرينه‌هاى فهمِ مراد ، مانند تضمين و تعليل ، اسباب ورود حديث و توجه به احاديث مشابه و معارض ، از مهمترين عواملِ مؤثر در فهم درست ، از متن حديث است . برخى از مواردى كه مىتواند در درك كلام معصوم و فهم متن و يا فهم مقصود خلل ايجاد كند نيز عبارت‌اند از : اشتراكات لفظى ، تحول زبان در گذرِ زمان ، خلط معناى لغوى و اصطلاحى ، آميختن معناى فارسى و عربى ، ناديده گرفتن حروف مؤثر نادرست كه اخلال در فهم متن مىكنند و تتبع نادرست ، پيش فرض‌هاى ذهنى ، پيروى از اهواء و آراء ، برخوردهاى گزينشى ، ساده انگارى ، بسته ذهنى و جمود ، اخباريگرى و التزام شديد به ظاهر حديث و هراس از تفريع فروع و تطبيق اجتهادى ، خلط جرى و تطبيق با تفسير ، قرار گرفتن حديث در جاى نامناسب خود در ابواب و دخالت فهم محدث و جامع نگار ، ناديده گرفتن آهنگ سخن - كه در معمول موارد قابل انتقال به نوشتار نيست . اين همه در فهم ما از مقصود و مراد گويندهء حديث ايجاد اشكال و نارسايى مىكنند . « 1 » با اين تفصيل اگر مانعى در فهم حديث پيش آمد ، آن را تبديل به حديث غريب مىكند و گفته‌اند : الغريب لفظاً هو ما اشتمل متنه على لفظ غامض بعيد عن الفهم لقلة استعماله في الشايع من اللغة . « 2 » و اگر در فهم مراد و مقصود امام از حديث خللى بود مشكل الحديث است كه آن را نيز چنين شناسانده‌اند : المشكل هو ما اشتمل على ألفاظ صعبة لا يعرف مبانيها إلّاالماهرون أو مطالب غامضة لا يفهمها إلّاالعارفون . « 3 »

--> ( 1 ) . ن . ك : روش فهم حديث ، ص 58 - 209 و 121 - 262 . ( 2 ) . الرواشح السماوية ، ص 169 ؛ مقباس الهداية ، ج 1 ص 231 - 232 ؛ نهاية الدراية ، ص 162 . ( 3 ) . مقباس الهداية ، ج 1 ، ص 316 ؛ لب اللباب ( ميراث حديث شيعه ، دفتر دوم ) ص 454 .